ΕΙΔΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ
Ξαναρχίζουμε από την παράγραφο (από τι άλλο;)
Είδη παραγράφου
Θεματική παράγραφος
Είναι η δομική μονάδα που έχει ορισμένο θέμα, αναπτύσσεται και οργανώνεται σύμφωνα με το τριμερές «πρότυπο»: θεματική πρόταση, λεπτομέρειες, πρόταση κατακλείδα.
Πολυθεματική
Είναι η παράγραφος στην οποία αναπτύσσονται και οργανώνονται περισσότερα από ένα επιμέρους, σε σχέση με το βασικό θέμα του κειμένου, θέματα. Έχει, κατά κανόνα, σύνθετη θεματική πρόταση, με περισσότερα από ένα υποκείμενα, κατηγορούμενα ή/και αντικείμενα, π.χ. Η κριτική σκέψη και η φαντασία είναι σημαντικές πνευματικές λειτουργίες. ή Η τηλεόραση ενημερώνει και ψυχαγωγεί το κοινό.
Οπισθοσκοπική
Ονομάζεται η παράγραφος που προεκτείνει το περιεχόμενο προηγούμενης παραγράφου με την προσθήκη συμπληρωματικών πληροφοριών και συμπερασμάτων. Θα μπορούσε να αποτελεί ενιαία παράγραφο με εκείνη.
Τυπογραφική*
Είναι η σύντομη, οπτικά ευδιάκριτη, με ή χωρίς εσοχή στην αρχή του πρώτου στίχου της, παράγραφος που έχει ως ιδιαίτερα γνωρίσματά της την αναφορά σε ένα επιμέρους θέμα του κειμένου στο οποίο ανήκει, μεγαλύτερο από το σύνηθες διάστιχο, το κενό μετά το τέλος του τελευταίου στίχου της ή/και το τυπογραφικό διάκενο με το οποίο χωρίζεται από τις άλλες.
Πρόκειται, στην ουσία, για σχετικά σύντομες οπισθοσκοπικές παραγράφους στις οποίες μπορεί να γίνεται διακριτός χωρισμός των δομικών μερών της θεματικής παραγράφου: της θεματικής πρότασης (θέσης) από τις λεπτομέρειες (επιχειρήματα), των λεπτομερειών (επιχειρημάτων) μεταξύ τους και από την πρόταση κατακλείδα (συμπέρασμα). Ο χωρισμός αυτός δε σημαίνει, βέβαια, ότι λείπουν η συνεκτικότητα και η συνοχή από ένα κείμενο με τυπογραφικές παραγράφους.
Στη σύνταξη κειμένου με τυπογραφικές παραγράφους ενδιαφέρει πιο πολύ η εμφάνιση, η παρουσίασή του και η διευκόλυνση του αναγνώστη στην ανάγνωσή του. Την τυπογραφική παράγραφο τη βρίσκουμε σε ψηφιακά, κυρίως, κείμενα.
*Τυπογραφική λέξη θεωρείται η γλωσσική μονάδα που χρησιμοποιείται ως λήμμα στα λεξικά.
Παραδείγματα τυπογραφικών παραγράφων
Σπυρίδων Κ. Κούτρας
(Από το υπό συγγραφή πολλαπλό βιβλίο μου)
Καλή δημιουργική σχολική χρονιά!
Πειστικός Λόγος blogspot.com
Θα προσπαθήσω να περιγράψω τι σημαίνει για μένα ευγενής χρήστης του Διαδικτύου, αν και τα χαρακτηριστικά της ευγένειάς του δε διαφέρουν από τα χαρακτηριστικά της ευγένειας στην πραγματική ζωή.
Ευγένεια, λοιπόν, στο Διαδίκτυο για μένα σημαίνει να απευθυνόμαστε και να μιλάμε στον άλλον σαν να τον είχαμε απέναντί μας. Να σκεφτόμαστε, πριν γράψουμε κάτι, αν θα φέρουμε σε δύσκολη θέση ή θα πληγώσουμε με το περιεχόμενο και το ύφος του μηνύματός μας τον/τους αποδέκτη/-ες του. Όταν
διαφωνούμε με τις απόψεις άλλων χρηστών, να μη χρησιμοποιούμε άσχημες εκφράσεις, ειρωνικά, υβριστικά σχόλια και προσβλητικούς για τον άλλον χαρακτηρισμούς.
Να σκεφτόμαστε πάντοτε ότι πίσω από κάθε λογαριασμό βρίσκεται συνδεδεμένος ένας άνθρωπος και να μπαίνουμε στη θέση του, δηλαδή πώς θα νιώθαμε αν εμείς ήμασταν οι αποδέκτες του μηνύματος που θέλουμε να κοινοποιήσουμε.
Σπυρίδων Κ. Κούτρας, «ΜΕ 400 ΛΕΞΕΙΣ», εκδ. Σαββάλας, 2025 (απόσπασμα)
(Θέμα και των τριών παραγράφων είναι η ευγένεια στο Διαδίκτυο και θα μπορούσε να αποτελούν ενιαία θεματική παράγραφο.)
Πάντως, η δόμηση κειμένων σε παραγράφους παίρνει (θα πάρει) νέα τροπή, καθώς η χρήση τυπογραφικών παραγράφων, σε σύγκριση με τις εκτενείς πολυθεματικές (και μονοθεματικές), κερδίζει συνεχώς έδαφος και παρατηρείται όλο και πιο συχνά στη σύνταξη και στην οργάνωση κειμένων.
Σε κάθε περίπτωση, εναπόκειται στην κρίση του μαθητή σε πόσες και τι είδους θεματικά αυτοτελείς δομικές μονάδες (παραγράφους) θα οργανώσει τον λόγο του στην ανάπτυξη κάθε ζητουμένου, σε γραπτή εξέτασή του. Φτάνει μόνο να έχει το κείμενό του την απαιτούμενη συνεκτικότητα και συνοχή. Κάθε άλλη προσέγγιση είναι στατική, τυποποιημένη και αντίθετη προς την κριτική σκέψη, την παραγωγή λόγου και τη δημιουργία κειμένου.
Άσκηση 2
Κείμενο
Η αξία της διά βίου μάθησης είναι ανεκτίμητη, τόσο για την επαγγελματική, όσο και την προσωπική μας ζωή, καθώς μας επιτρέπει να επιτύχουμε και στα δύο. Η γνώση είναι δύναμη, όπως και κάθε νέα δεξιότητα που αποκτούμε σε αυτή την άκρως ανταγωνιστική κοινωνία και την εξίσου απαιτητική αγορά εργασίας. Η συνεχής εκπαίδευση και η διεύρυνση των γνώσεων και των δεξιοτήτων μας συμβάλλουν στην προσωπική μας ανάπτυξη και μας δίνουν τη δυνατότητα να εξοικειωθούμε με νέους τομείς διευρύνοντας τους ορίζοντές μας.
https://www.skillbox.gr/news/view/Nea/11078/H-dia-vioy-mathisi--kai-ta-ofeli-tis-gia-opoion-tin-yiothetei
Θέμα
Στην παραπάνω παράγραφο αναπτύσσονται περισσότερα από ένα θέματα (πολυθεματική παράγραφος). Πόσα και ποια θέματα αναπτύσσονται και από ποιο έως ποιο σημείο των λεπτομερειών της αναπτύσσεται καθένα από τα θέματά της;
Απάντηση
Στην παράγραφο αναπτύσσονται δύο θέματα, που δηλώνονται και στη σύνθετη θεματική της πρόταση. Το ένα είναι η αξία της διά βίου μάθησης για την επαγγελματική ζωή και το άλλο είναι η αξία της διά βίου μάθησης για την προσωπική μας ζωή. Η αξία της για την επαγγελματική ζωή αναπτύσσεται στο τμήμα των λεπτομερειών της «καθώς μας επιτρέπει … αγορά εργασίας» και η αξία της για την προσωπική μας ζωή στα τμήματα των λεπτομερειών της «καθώς μας επιτρέπει να επιτύχουμε … Η συνεχής εκπαίδευση … ορίζοντές μας».
Άσκηση 5
Κείμενο
Έτσι, η έκφραση «τα λέμε» μπορεί να αφήνει περιθώρια ελπίδας ή υπόσχεσης, στο βάθος όμως αποκαλύπτει σε ποικίλες εκδοχές την τάση αποφυγής ευθύνης και συνέπειας απέναντι στον εαυτό μας και στους άλλους, συνειδητά ή όχι.
«Τα λέμε» λοιπόν, όταν θέλουμε να κλείσουμε μια ανιαρή συζήτηση ή όταν αδιαφορούμε για τη συνέχισή της. «Τα λέμε», όταν προσπαθούμε να αναβάλουμε την αντιμετώπιση ενός ενοχλητικού θέματος. «Τα λέμε», όταν βιαζόμαστε να τελειώσουμε την ανυπόφορη αμηχανία μας ή όταν στρογγυλεύουμε κομψά το τεράστιο κενό επικοινωνίας. «Τα λέμε», όταν αποφεύγουμε την ευθεία δέσμευσή μας σε σχέσεις. «Τα λέμε» ακόμη, όταν από συνήθεια ακολουθούμε το συρμό με τις «ελληνικούρες» και τους διάφορους ξενισμούς για να είμαστε «τρέντι» και «χάι».
Διονύσης Καρατζάς, Διά βραχέων, Πάτρα, εκδ. Το Δόντι, 2007
Θέμα
Οι δύο παραπάνω παράγραφοι μπορούν να γραφούν ως μία, ενιαία παράγραφος; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.
Απάντηση
Οι δύο αυτές παράγραφοι μπορούν να γραφούν ως μία, ενιαία παράγραφος. Πρώτα, γιατί υπάρχει στενή νοηματική σχέση (συνεκτικότητα) μεταξύ τους, καθώς στην πρώτη παράγραφο γίνεται αναφορά στην αποφυγή ευθυνών και συνέπειας με τη φράση «τα λέμε» και στη δεύτερη παράγραφο αναφέρονται περιπτώσεις/παραδείγματα αποφυγής ευθυνών και δέσμευσης με τη φράση «τα λέμε» (οπισθοσκοπική παράγραφος). Κατ’ αυτή την έννοια, η πρώτη παράγραφος θα μπορούσε, κάλλιστα, να είναι η θεματική περίοδος της ενιαίας παραγράφου. Έπειτα, γιατί η ένωσή τους δε θα ήταν αποσπασματική, επειδή με την επανάληψη της φράσης «τα λέμε» και τη διαρθρωτική λέξη «λοιπόν» εξασφαλίζεται η συνοχή τους. Σε αυτά θα μπορούσε να προστεθεί ότι και στις δύο παραγράφους υπάρχουν κοινές γλωσσικές επιλογές (ρηματικός και ονοματοποιημένος λόγος, ρηματικό πρόσωπο, αριθμός) με τις οποίες τα νοήματα εκφράζονται και στις δύο παραγράφους στο ίδιο ύφος λόγου.
Άσκηση 6
Κείμενο
Η αγάπη είναι κινητήρια δύναμη. Μας εμπνέει, μας εμψυχώνει, μας οπλίζει, μας ενθαρρύνει, μας ωθεί προς μια κατεύθυνση. Στην ψυχοθεραπεία ξεκινάμε πάντα με την αγάπη προς τον εαυτό. Με τη φροντίδα που εσωκλείει η αυτοαγάπη. Να με νοιαστώ, να με προσέξω, να με γνωρίσω, να με αποδεχτώ, να με αγαπήσω, να με αγκαλιάσω, να με δυναμώσω, να με ενθαρρύνω, να με παρακινήσω, να με εξελίξω.
Να μη σταματήσω να με γνωρίζω, να με αγαπώ και να με εξελίσσω. Όταν τα πετυχαίνουμε αυτά, τότε είμαστε περισσότερο συνδεδεμένοι με τον εαυτό μας και μπορούμε να συνδεθούμε ουσιαστικά και πραγματικά και με τους άλλους. Και να τους αγαπήσουμε. Για αυτό που είναι. Όχι γι’ αυτό που νομίζουμε πως είναι ή θα μπορούσαν να είναι ή θα θέλαμε να τους κάνουμε να είναι.
Νικολία Ζωμένου, www.psychologynow.gr, 28.09.2020
Θέμα
Οι παραπάνω παράγραφοι μπορεί να ενωθούν και να γραφτούν ως μία, ενιαία παράγραφος; Αιτιολογήστε την απάντησή σας.
Απάντηση
Αυτές οι δύο παράγραφοι μπορεί να γραφτούν ως μία, ενιαία παράγραφος. Και οι δύο αναφέρονται στο ίδιο θέμα, στην «αυτοαγάπη», η δεύτερη συμπληρώνει και προεκτείνει το περιεχόμενο (με λεπτομέρειες και συμπέρασμα) της πρώτης, με την ίδια γλωσσική επιλογή, δηλαδή υποτακτική έγκλιση και ενεργητικά μεταβατικά ρήματα με αντικείμενο την αντωνυμία «με», π.χ. «να με παρακινήσω, να με εξελίξω» (τέταρτη παράγραφος) – «να με γνωρίζω, να με αγαπώ και να με εξελίσσω» (πέμπτη παράγραφος). Με την επανάληψη, μάλιστα, των ίδιων ρηματικών τύπων και με την επανάληψη του ρήματος «εξελίξω – εξελίσσω» επιτυγχάνεται και η συνοχή τους.
Σπυρίδων Κ. Κούτρας
(Από το υπό συγγραφή πολλαπλό βιβλίο μου)
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου