Είναι ο «εκλαϊκευμένος» επιστημονικός λόγος «λαϊκίστικος»;
Θα ήθελα να αναφερθώ –ακροθιγώς– σε ένα ζητηματάκι που με απασχόλησε τον τελευταίο καιρό.
«Φίλοι» σε σχόλιά τους με πολλή ευκολία χαρακτηρίζουν απόψεις άλλων σχετικά με διδακτικά και παιδαγωγικά θέματα «λαϊκίστικες» (καραμέλα).
Δε θα σταθώ στο ότι η επίθεση στο «ήθος» του άλλου είναι ο χειρότερος τρόπος πειθούς. Ούτε ποιοι και γιατί κάνουν τέτοιους χαρακτηρισμούς. Ούτε έχω προσωπικά με κανέναν. Δε με ενδιαφέρει η προέλευση μιας άποψης, αλλά η ουσία της (τι λένε). Και σε αυτή στέκομαι.
Επί της ουσίας λοιπόν. Είναι ο «εκλαϊκευμένος» επιστημονικός λόγος «λαϊκίστικος»; Ξεκάθαρα, όχι.
Το «λαϊκίστικο» είναι παραφθορά του λαϊκού. Το εκλαϊκευμένο είναι το σύνθετο και δυσνόητο που εκφράζεται με αληθινό, απλό και κατανοητό από όλους τρόπο, όσοι μπορούν, βέβαια, να καταλάβουν, με στόχο τη μόρφωση και τη βελτίωση του «λαού». Πόσες φορές ως δάσκαλοι δε χρησιμοποιήσαμε στη διδασκαλία μας «εκλαϊκευμένο» λόγο για να δώσουμε στους μαθητές να καταλάβουν τι είναι αυτό για το οποίο τους μιλάμε;
Δύο παραδείγματα: Γύρω από το «φύσει» αρθρώνεται ο φυλετικός, και όχι μόνο, ρατσισμός. Αρθρώνονται οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα, σύμφωνα με τα οποία ένας άνθρωπος δε χαρακτηρίζεται με κριτήρια του τι λογής άνθρωπος είναι, αλλά σύμφωνα με τα βιολογικά χαρακτηριστικά του. Τι μπορεί να σημαίνει για τα παιδιά αυτό το «φύσει»; Μάλλον κάτι απροσδιόριστο. Σε τι αλλάζει λοιπόν η ουσία, αν το προσδιορίζουμε και το αναφέρουμε ως βιολογικά χαρακτηριστικά. Είναι Βιολογία, φίλε μου!
Άλλο παράδειγμα: Τι είναι οι λεκτικές πράξεις ή γλωσσικές πράξεις; Σε επιστημονικό σύγγραμμα διαβάζουμε «γλωσσικές πράξεις είναι η δυνατότητά μας να «πράττουμε με τις λέξεις», να χρησιμοποιούμε, δηλαδή, τη γλώσσα για να επιτύχουμε σαφείς επικοινωνιακούς στόχους, και όχι απλώς για να παράγουμε ήχους με συγκεκριμένες σημασίες (Μπέλλα 2015: 72). Επομένως, σε κάθε εκφώνημα, εκτός από το λεκτικό στοιχείο, ενυπάρχει και η πρόθεση του ομιλητή πίσω από αυτό, καθώς και η ενδεχόμενη προσδοκία του να έχουν τα λόγια του κάποιο αποτέλεσμα, με την συνεπακόλουθη επιβεβαίωση ή διάψευση αυτής της προσδοκίας (Βέικος 2000: 204)». Τι αλλάζει επί της ουσίας αν πούμε απλά και «εκλαϊκευμένα» «Με αυτό που λέμε δημιουργούμε ή περιμένουμε να δημιουργηθούν κάποια αποτελέσματα και κατ’ αυτή την έννοια η γλώσσα είναι πράξη», αναφέροντας σχετικά παραδείγματα;
Σε «εκλαϊκευμένο» λόγο έχουν γραφτεί από επιστήμονες θαυμάσια κείμενα και βιβλία με φιλοσοφικό και επιστημονικό περιεχόμενο, έχουν διαβαστεί από εκατομμύρια αναγνώστες που έχουν ωφεληθεί πολύ από αυτά. Και μου αρέσει πολύ να βρίσκω τέτοια κείμενα, να τα μελετώ και να τα αξιοποιώ.
Εξάλλου, ο επιστημονικός λόγος, όπως κι αν εκφέρεται, όσο απλά και «εκλαϊκευτικά» κι αν εκφράζονται οι γνώσεις και οι «αλήθειες» του, δεν μπορεί ποτέ, από την ουσία του, να είναι λαϊκίστικος.
Στο κάτω κάτω της γραφής ο λόγος του δασκάλου εξαρτάται και από το τι διδάσκεται και σε ποιους απευθύνεται. Είμαστε δάσκαλοι σε μαθητές της Μέσης Εκπαίδευσης που δεν τους ετοιμάζουμε όλους για μελετητές του αρχαιοελληνικού πολιτισμού και για γλωσσολόγους. Δεν έχουν, άλλωστε, μόνο τα δικά μας μαθήματα να μελετούν. Θα τους μυήσουμε και θα τους εισάγουμε σε βασικές και χρήσιμες στη ζωή τους γραμματικές και γλωσσολογικές γνώσεις, έννοιες και όρους. Και όσοι από αυτούς θελήσουν να γίνουν φιλόλογοι και γλωσσολόγοι θα μάθουν τα υπόλοιπα από τους συναδέλφους της Ανώτατης Εκπαίδευσης.
Αυτά. Ας τα έχουμε υπόψη μας ως δάσκαλοι και ως συγγραφείς. Σε καιρούς που μπαίνουμε…
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου